تخلفات رانندگی خطرساز در کنار اینکه جان و مال راننده را با خسارت و زیان مواجه میکند باعث صدمه جبرانناپذیر به دیگران و به عبارتی شخص ثالث نیز میشود. به همین دلیل قانونگذار خسارت بیشتر مالی برای این دسته از رانندگان خطرساز به عنوان پرداخت فرانشیز درنظرگرفته است. در واقع فرانشیز در زمان وقوع تصادف، به عنوان سهم بیمهگذار یعنی راننده یا صاحب خودرو از پرداخت خسارت به حساب میآید. دراین حالت باید بخشی از خسارت را بیمهگذار به عنوان فرانشیز پرداخت کند. در حالیکه در شرایط غیر از وقوع تخلفات رانندگی خطرساز، بیمه شخص ثالث، تمام خسارت جانی و مالی راننده حادثهدیده را خود پرداخت میکند.
بهطور کلی اعمال فرانشیز بیمه شخص ثالث نوعی جریمه برای آن دسته از بیمهگذاران یا رانندگان به حساب میآید که با انجام تخلفات رانندگی خطرساز باعث بروز حادثه و خسارت جانی و مالی میشوند. براساس قوانین بیمهای ایران، رانندگانی که مرتکب تخلفات خاصی شوند، در زمان وقوع حادثه باید قسمتی از خسارت را به عنوان فرانشیز پرداخت کنند. دراصل فرانشیز مبلغ یا درصدی از هزینههای خسارت محسوب میشود که برعهده بیمهگذار (راننده) است و این مبلغ از مجموع خسارت کم شده و شرکت بیمه باقیمانده آن را پرداخت میکند.
هیات وزیران براساس پیشنهاد وزارت کشور و به استناد تبصره ماده 5 قانون اصلاح قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی وسایل نقلیه موتوری زمینی درمقابل اشخاص ثالث، 17 تخلف رانندگی حادثهساز را اعلام کرد. ارتکاب هریک از این تخلفات میتواند مشمول فرانشیز قرار گیرد. این تخلفات حادثهساز شامل موارد زیر است:
1. هرگونه حرکتهای نمایشی ازجمله دور زدن درجا، حرکت روی یک چرخ یا هرگونه حرکات آکروباتی در سطح راهها و خیابانها
2. دور زدن در محل ممنوع
3. رفتوآمد وسایل نقلیه از پیادهرو
4. نقص سیستم روشنایی وسایل نقلیه به هنگام شب
5. عبور از محل ممنوع (ورود ممنوع)
6. سبقت غیرمجاز
7. تجاوز از سرعت مجاز
8. عبور از چراغ قرمز راهنمایی
9. رعایت نکردن حق تقدم عبور
10. حرکت به طور مارپیچ در راهها
11. تجاوز یا انحراف به سمت چپ معابر
12. رعایت نکردن فاصله مناسب با وسیله نقلیه یا عدم توجه به جلو
13. گردش به چپ یا به راست در محل ممنوع
14. روشن نکردن چراغ هنگام شب و در موقع لزوم
15. رانندگی با وسیله نقلیه دارای عیب و نقص فنی مؤثر (چراغ، لاستیک، فرمان، ترمز، برف پاککن و زنجیر چرخ)
16. رعایت نکردن شرایط مندرج در گواهینامه مانند استفاده از سمعک، عینک یا تجهیزات خاص
17. مصرف مواد روانگردان و مشروبات الکلی
بنابراین در صورت وقوع حادثهای در اثر رانندگی در حالت مستی، فرانشیز اضافی اعمال میشود و راننده متخلف باید قسمتی از خسارت این حادثه را پرداخت کند، یا راننده بهخاطر سرعت غیرمجاز نیز میتواند به پرداخت فرانشیز اضافی مجبور شود. همچنین بروز حادثه بهدلیل سبقتهای غیرقانونی و غیرمجاز باعث خواهد شد که راننده متخلف موظف به پرداخت فرانشیز شود. همچنین عبور از چراغ قرمز و نداشتن گواهینامه معتبر در زمان حادثه باعث میشود که راننده سهم بیشتری از خسارت را پرداخت کند.
معمولا میزان فرانشیز بیمه شخص ثالث برای پرداخت قسمتی از خسارت راننده مقصر حادثه در شرایط مختلف متفاوت است. براساس آییننامههای بیمهای، میزان فرانشیز برای رانندگان متخلف به نوع تخلف و شرایط بیمهنامه بستگی دارد. 3 شرط پرداخت بخشی از خسارت ازطرف راننده مقصر حادثه به شرح زیر است:
• فرانشیز بیمه شخص ثالث در موقع بروز خسارت به خاطر تخلف حادثهساز راننده برای بار اول در طول بیمه نامه شخص ثالث 2.5 درصد از مجموع خسارت جانی و مالی پرداخته شده توسط شرکت بیمه قابل پرداخت است.
• در موقع بروز خسارت بهخاطر تخلف حادثهساز راننده برای بار دوم در طول بیمه نامه ثالث، 5 درصد از مجموع خسارت جانی و مالی پرداخته شده بوسیله شرکت بیمه خواهد بود.
• در زمان بروز خسارت بهخاطر تخلف حادثهساز راننده برای بار سوم و دفعات بعدی در طول بیمه نامه ثالث، 10 درصد از مجموع خسارت جانی و مالی پرداخته شده ازطرف شرکت بیمه است.
درکنار اعمال فرانشیز اضافی برای رانندگان متخلف و خطرساز، تخلفات رانندگی میتواند تأثیر مستقیمی بر هزینههای بیمه شخص ثالث به همراه داشته باشد. 3 تاثیر این حالت در زیر آمده است:
اگر رانندهای مرتکب تخلف رانندگی و حوادث خطرساز شود معمولاً در هنگام تمدید بیمهنامه با افزایش نرخ حق بیمه روبهرو خواهد شد. شرکتهای بیمه از پیشینه و سوابق رانندگی برای بررسی ریسک بهره میبرند و تعداد تخلفات باعث افزایش نرخها میشود.
رانندههایی که سابقه تخلف داشته باشند، ممکن است از امتیاز تخفیفهای مربوط به نداشتن خسارت محروم شوند و بهطور کامل نرخ بیمه را پرداخت کنند.
علاوهبراین پیشنیه و سوابق تخلفات رانندگی میتواند باعث اعمال فرانشیزهای بیشتری در حوادث آینده شود.
اغلب رانندهها و صاحبان خودروها درصدد کاهش هزینههای بیمه ازجمله پرداخت فرانشیز اضافی هستند. برای کاهش پرداخت مبلغ فرانشیز اضافی و کمتر کردن هزینههای بیمه 4 نکته زیر را رعایت کنید:
در نظر داشته باشید رعایت و پایبندی به قوانین راهنمایی و رانندگی سادهترین و درعینحال موثرترین راه برای کاهش فرانشیز و به طورکلی جرائم رانندگی است.
سعی کنید هنگام رانندگی از رفتارهای پرخطر و حادثهساز دوری نمایید و با رعایت قوانین راهنمایی و رانندگی در خیابانها و جادهها رانندگی کنید. بنابراین ضمن خودداری ازسبقت غیرمجاز، ازسرعت خود بکاهید چون انجام دادن هریک ازاین اعمال میتواند میزان خسارات رانندگی شما را کاهش دهد.
مطالعه دقیق شرایط بیمهنامه و آگاهی از میزان فرانشیز میتواند به شما کمک کند تا هزینههای اضافی را مدیریت کنید.
سعی کنید قبل از پایان اعتبار بیمه شخص ثالث نسبت به تمدید آن اقدام نمایید. چون تمدید به موقع بیمه شخص ثالث از بروز مشکلات قانونی و هزینههای بیشتر آن جلوگیری میکند.
جمعبندی
همانطور که میدانیم بیمه شخص ثالث اجباری است و همه رانندگان و صاحبان خودروها باید نسبت به دریافت این بیمهنامه اقدام کنند تا با مشکلات قانونی و جرائم آن مواجه نشوند. تبعات قانون فرانشیز بیمه شخص ثالث متوجه رانندگان متخلف میشود تا مانعی برای کاهش تخلفات رانندگی و خسارات جانی و مالی آنان شود. در این قانون رانندگانی که تخلف کنند باید دستکم با دو پیامد مواجه شوند. پرداخت فرانشیز اضافی و همچنین پرداخت هزینههای بیشتر در تمدید بیمهنامه، در انتظار این دسته از رانندگان خواهد بود.